Kerndoelen digitale geletterdheid

22A · Digitale systemen

De leerling zet digitale systemen functioneel in.

Het gaat hierbij om:

• beschrijven van de onderdelen en de werking van digitale systemen in termen van invoer-verwerking-uitvoer
• gebruiken van de basale mogelijkheden van software voor communicatie, samenwerken, tekenen, rekenen, tekstverwerken, presenteren en beeld-, geluid- en videobewerken
• beheren van bestanden in digitale omgevingen: gestructureerd ordenen, opslaan en opvragen
• herkennen van digitale systemen in de eigen omgeving
• onderhouden en aanpassen van digitale systemen en het oplossen van problemen daarmee

22B · Digitale media en informatie

De leerling navigeert doelgericht in het digitale media- en informatielandschap voor het verwerven en verwerken van informatie.

Het gaat hierbij om:

• in kaart brengen van diverse media en bronnen, hun betrouwbaarheid en bruikbaarheid
• hanteren van een geschikte zoekstrategie, zoekhulpmiddel en zoekopdracht
• beoordelen van aangeboden en gevonden informatie op betrouwbaarheid en bruikbaarheid
• beschrijven hoe makers van digitale media de aandacht van gebruikers trekken, vasthouden en beïnvloeden met kleurende en sturende technieken
• benoemen van factoren die het aanbod en de zichtbaarheid van zoekresultaten beïnvloeden

22C · Data

De leerling verkent het gebruik van data en dataverwerking.

Het gaat hierbij om:

• beschrijven hoe uit data informatie gehaald wordt door doelgericht verzamelen, structureren en verwerken van data
• begrip tonen hoe de resultaten van dataverwerking afhankelijk zijn van de herkomst, juistheid en volledigheid van de gebruikte dataset
• beantwoorden van een vraag met behulp van een dataset
• beschrijven van het gebruik van data in de eigen omgeving
• reflecteren op het feit dat de gebruiker van digitale technologie bewust en onbewust data achterlaat en dat die door anderen gebruikt kunnen worden

22D · Artificiële Intelligentie (AI)

De leerling verkent AI.

Het gaat hierbij om:

• beschrijven van elementen van een AI-systeem
• beschrijven hoe het gedrag van AI-systemen lijkt op menselijk gedrag
• herkennen van veelvoorkomende AI-systemen en hun toepassingen in de eigen omgeving
• verantwoord interacteren met een AI-systeem

23A · Creëren met digitale technologie

De leerling gebruikt passende werkwijzen bij het creëren en gebruiken van verschillende typen digitale producten.

Het gaat hierbij om:

• experimenteren met digitale middelen om gedachten, ideeën of gevoelens uit te drukken
• delen van informatie en overbrengen van een boodschap
• gebruiken van computationele denkstrategieën bij het ontwerpen van een digitaal product
• ontwerpen van een digitaal product aan de hand van ontwerpeisen in een iteratief proces
• rekening houden met auteursrechten, licenties en bron- en naamsvermelding bij het creëren van digitale producten

23B · Programmeren

De leerling programmeert een computerprogramma met behulp van computationele denkstrategieën.

Het gaat hierbij om:

• experimenteren met code
• beschrijven van de taak en het doel van een computerprogramma
• ontwerpen en schematisch weergeven van het algoritme behorende bij een taak
• gebruikmaken van programmeerconcepten: invoer en uitvoer, variabelen, operatoren, herhaling en controlestructuren
• testen en bijstellen van een eigen computerprogramma of een computerprogramma van anderen

24A · Veiligheid en privacy

De leerling gaat veilig om met digitale systemen, data en de privacy van zichzelf en anderen.

Het gaat hierbij om:

• herkennen van veiligheidsrisico's bij het gebruik van digitale systemen en data
• veilig gebruiken van digitale systemen, data en informatie
• nemen van passende technische maatregelen om digitale systemen, data en informatie te beschermen
• wegen van dilemma's bij het delen van zowel eigen persoonsgegevens, data, informatie en digitale content als die van anderen
• adequaat omgaan met ongepaste content, ongepast gedrag en veiligheidsrisico's in digitale omgevingen

24B · Digitale technologie, jezelf en de ander

De leerling maakt weloverwogen keuzes in het gebruik van digitale technologie en digitale media.

Het gaat hierbij om:

• online communiceren en handelen op respectvolle en verantwoorde wijze
• reflecteren op de invloed van digitale technologie en digitale media op eigen denken, eigen gedrag en de interactie met anderen
• rekening houden met eigen fysieke en mentale gezondheid in relatie tot het gebruik van digitale technologie en digitale media
• reflecteren op de eigen online identiteit en hoe die tot stand komt
• verkennen van de eigen interesse in de ontwikkeling van digitale technologie en digitale media

24C · Digitale technologie, samenleving en wereld

De leerling verkent hoe digitale technologie, digitale media en de samenleving elkaar wederzijds beïnvloeden.

Het gaat hierbij om:

• verkennen van de invloed van de mens op de ontwikkeling van digitale technologie en digitale media en andersom
• verkennen hoe digitale technologie en digitale media sociaal welzijn en sociale inclusie beïnvloeden
• redeneren over de kansen en risico's van het gebruik van digitale technologie in de nabije omgeving
• verkennen wat effecten zijn van digitale technologie op de ecologie

21A · Digitale systemen

De leerling zet digitale systemen functioneel in.

Het gaat hierbij om:

• beschrijven van wat technisch nodig is om digitale systemen te laten werken en in een netwerk te laten samenwerken
• beschrijven van de werking van internet en de plaats van slimme apparatuur daarin
• gebruiken van geavanceerde mogelijkheden van software voor communicatie, samenwerken en het creëren en bewerken van verschillende typen bestanden
• herkennen van digitale systemen die in bedrijven, in de wereld van de media en door de overheid gebruikt worden bij het uitvoeren van taken of het oplossen van problemen
• bijhouden van nieuwe technologische ontwikkelingen, hun mogelijkheden en beperkingen

21B · Digitale media en informatie

De leerling navigeert doelgericht in het digitale media- en informatielandschap voor het verwerven en verwerken van informatie.

Het gaat hierbij om:

• combineren van geschikte zoekhulpmiddelen, zoekopdrachten en zoekstrategieën
• beoordelen van aangeboden en gevonden informatie op betrouwbaarheid en bruikbaarheid, rekening houdend met eigenschappen van bronnen, zoekhulpmiddelen en gebruikte media
• reflecteren op de geschiktheid van gebruikte zoekstrategieën, zoekhulpmiddelen en zoekopdrachten voor het verkrijgen van het gewenste resultaat
• beschrijven hoe sociale media werken en hoe ze de aandacht van gebruikers trekken, vasthouden en beïnvloeden
• reflecteren op welke wijze eigen kennis, opvattingen en voorkeuren de interpretatie van digitale informatie beïnvloeden

Aanvulling havo-vwo:

• gebruikmaken van vakspecifieke zoekstrategieën, zoekhulpmiddelen en zoekopdrachten

21C · Data

De leerling verkent het gebruik van data en dataverwerking.

Het gaat hierbij om:

• redeneren over hoe een dataset een beperkt beeld geeft van de werkelijkheid
• uitvoeren van onderzoek met een dataset om een vraag te beantwoorden, een taak uit te voeren of een probleem op te lossen
• beschrijven van het gebruik van data door bedrijven, instellingen en overheden
• beschrijven van de toenemende mogelijkheden om datagestuurd te werken
• reflecteren hoe AI nieuwe manieren om data te verwerken mogelijk maakt

Aanvulling havo-vwo:

• gebruiken van open data om een probleem op te lossen of een onderzoek uit te voeren

21D · Artificiële Intelligentie (AI)

De leerling verkent mogelijkheden en beperkingen van AI.

Het gaat hierbij om:

• beschrijven van de rol en invloed van de kwaliteit en eigenschappen van data voor de werking en resultaten van AI-systemen
• herkennen van veelvoorkomende AI-systemen en hun toepassingen door bedrijven, instellingen en overheden
• beschrijven van verschillen tussen op regels gebaseerde digitale systemen en op statistiek gebaseerde AI-systemen
• doelgericht, verantwoord en kritisch interacteren met een AI-systeem
• experimenteren met het trainen van AI-systemen

Aanvulling havo-vwo:

• beschrijven van machine learning, expertsystemen en gangbare manieren om AI-systemen te trainen
• reflecteren op de mogelijkheden en beperkingen van AI-systemen

22A · Creëren met digitale technologie

De leerling gebruikt passende werkwijzen bij het creëren en gebruiken van verschillende typen digitale producten.

Het gaat hierbij om:

• experimenteren met ontwikkel- en bewerkingssoftware om gedachten, ideeën of gevoelens uit te drukken
• ontwikkelen en delen van een digitaal product gericht op het informeren, overtuigen of beïnvloeden
• afwegen met behulp van computationele denkstrategieën in hoeverre het doel met een digitaal product bereikt kan worden
• ontwerpen en realiseren van een product aan de hand van ontwerpeisen in een iteratief proces, inclusief reflectie op product en proces
• rekening houden met auteursrechten, licenties en bron- en naamsvermelding bij het creëren van digitale producten

Aanvulling havo-vwo:

• oplossen van een probleem of uitvoeren van een taak in een ander vak met behulp van computationele denkstrategieën

22B · Programmeren

De leerling programmeert een computerprogramma met behulp van computationele denkstrategieën.

Het gaat hierbij om:

• beschrijven van de taak en het doel van een computerprogramma
• ontwerpen en schematisch weergeven van het algoritme behorende bij een taak
• gebruikmaken van programmeerconcepten: events, datastructuren en combinaties van logische operatoren
• documenteren, testen en bijstellen van een eigen computerprogramma of een computerprogramma van anderen
• aanpakken van een probleem of taak zodanig, dat programmeren gebruikt kan worden om het op te lossen

23A · Veiligheid en privacy

De leerling gaat veilig om met digitale systemen, data en de privacy van zichzelf en anderen.

Het gaat hierbij om:

• kennis hebben van rechten en plichten van individuen en instellingen ten aanzien van de bescherming van persoonsgegevens, data en privacy
• herkennen van veiligheidsrisico's bij het gebruik van digitale systemen van bedrijven, instellingen en overheden
• beschermen tegen zwakke plekken in gebruikte digitale systemen en netwerken
• herkennen hoe anderen omgaan met privacy en de veiligheid van door hen verzamelde of bewaarde data
• adequaat omgaan met ongepaste content, ongepast gedrag en veiligheidsrisico's in digitale omgevingen

Aanvulling havo-vwo:

• beschrijven van malware en andere bedreigingen

23B · Digitale technologie, jezelf en de ander

De leerling maakt weloverwogen keuzes bij het gebruik van digitale technologie en digitale media.

Het gaat hierbij om:

• online communiceren en handelen op respectvolle en verantwoorde wijze
• evalueren van de invloed van digitale technologie en digitale media op eigen denken, eigen gedrag en de interactie met anderen
• rekening houden met eigen fysieke en mentale gezondheid en die van anderen in relatie tot het gebruik van digitale technologie en digitale media
• reflecteren op en vormgeven van de eigen online identiteit in relatie met anderen
• verkennen van de eigen interesse in digitale technologie en digitale media in relatie tot studies en beroepen

23C · Digitale technologie, samenleving en wereld

De leerling analyseert hoe digitale technologie, digitale media en de samenleving elkaar wederzijds beïnvloeden.

Het gaat hierbij om:

• verkennen van mogelijkheden om digitale technologie en digitale media te benutten bij het vormgeven van maatschappelijke betrokkenheid
• verkennen van mogelijkheden om de ontwikkeling van digitale technologie en digitale media te sturen en te reguleren en daarmee menselijke en democratische waarden te beschermen
• redeneren over kansen en risico's van het gebruik van digitale technologie in de samenleving vanuit ethisch, sociaal, economisch en ecologisch perspectief
• analyseren hoe samenlevingen afhankelijk zijn van digitale technologie en van grote technologiebedrijven
• beschrijven van ethische dilemma's bij het maken van keuzes voor de toekomst die gerelateerd zijn aan ontwikkelingen van digitale technologie en digitale media